Na wniosek p. Andrzeja Gniotowskiego, który został przedstawiony na Konferencji Sprawozdawczo -Wyborczej 25 stycznia 2012, informujemy, iż nagrodę główną WTK jaką za rok 2011 otrzymała pani Prezes ŚTK Bożenna Urbańska, otrzymał za swoją działalność w roku 1979 - Zarząd ŚTK w składzie: Andrzej Gniotowski, Jędrzej Wojtczak, Stanisław Maćkowiak, oraz nieżyjący już Adam Grabias i Marian Pawliczak o czym z przyjemnością przypominamy.

Trochę z historii Średzkiego Towarzystwa Kulturalnego

Średzkie Towarzystwo Kulturalne powstało w 1964 r. Założyli je regionaliści-pasjonaci, którzy byli przekonani, że ruch regionalny dobrze będzie służył upowszechnianiu wiedzy o regionie, budzeniu szacunku do przeszłości - trwałej cząstki uniwersum kultury człowieka i rozbudzi inicjatywy obywatelskie, które będą odpowiadały współczesności. Tacy działacze jak Z. Nawrocki, A. Grabias, L. Gomolec, Fr. Kosiński , H. Gorzelany pozostawili swój ślad w działalności stowarzyszenia. Po nich przyszli H. Łukaszewski, J. Wojtczak, K. Łątkowski, A. Gniotowski, B. Urbańska, St. Frankowski, R. Kurnatowski, B. Siekierski, H. Sęk, L. Gościniak, B. Jankowiak, W. Magdziarska i wielu, wielu innych.
Przez wszystkie lata poszukiwano takich form działalności, które byłyby atrakcyjne, rozbudzały u członków zainteresowania "małą ojczyzną" i pobudzały do aktywnego udziału w życiu kulturalnym. Do naszego Towarzystwa należy 171 członków (stan na 31.12. 2006 r) zwyczajnych i 13 honorowych, w tym członkostwo grupowe Kapeli Zamku Rydzyńskiego.
Łączą nas nie tylko deklaracje członkowskie i formalna przynależność, ale wspólne zainteresowania, często więzy koleżeńskie a nawet przyjaźń, chcemy spotykać się, dyskutować, podróżować. Tworzymy małą społeczność lokalną, bo chcemy o swoim regionie wiedzieć możliwie najwięcej.

Temu celowi służą organizowane wycieczki z cyklu "Poznajemy Wielkopolskę". Od kwietnia do października w jedną niedzielę w miesiącu zwiedzamy bardziej i mniej znane miejscowości naszego województwa. Zawitaliśmy na ziemię śremską, kaliską, jarocińską, leszczyńską, gnieźnieńską, jarocińską. Byliśmy w Międzyrzeckim Rejonie Umocnionym, na terenach Wału Pomorskiego i w Wielkopolskim Parku Narodowym, serdecznie przyjmował nas kustosz E. Czarny w Jarocinie i o. Meissner w Lubiniu. Ten ostatni jest bratankiem ks. M. Meissnera , który w l. 1912-1936 był proboszczem w średzkiej Kolegiacie, więc gdy dowiedział się skąd przyjechaliśmy, traktował nas na specjalnych prawach. Jechaliśmy szlakiem Mickiewicza, kościółków drewnianych, zabytków architektury romańskiej i gotyckiej, wybitnych Wielkopolan, itp.
Organizowaliśmy także wycieczki kilkudniowe, np. w Pieniny, do Kotliny Kłodzkiej, Kazimierza Dolnego i okolic. Wyjeżdżaliśmy również za granicę: do Czech, na Ukrainę, na Morawy. Informacje o wędrówkach zamieszczamy w miejscowej prasie, zachęciliśmy inne stowarzyszenia do niedzielnych wyjazdów.

W okresie jesienno-zimowy organizujemy sesje popularnonaukowe, prelekcje, wystawy, spotkania autorskie związane z Wielkopolską.Gościliśmy m.in. dr. Wlodzimierza Łęckiego, dr. Marka Rezlera, prof. Marcelego Kosmana, dr. Leszka Szajdaka, doc. Mriana Krzysztofiaka, Jerzego Sobczaka. Duże imprezy wspólnie ze średzkimi instytucjami kultury: Biblioteką, Ośrodkiem Kultury, Muzeum Ziemi Średzkiej, bądź samorządami miejskim i powiatowym. Do ciekawszych imprez w ostatnich latach należały: sesja pt. "Prasa wielkopolska w okresie międzywojennym", którą organizowaliśmy wspólnie z Wyższą Szkołą Zarządzania i Bankowości oraz "Organiści średzkiej Kolegiaty w latach 1851-1953" wspólnie z Parafią Kolegiacką oraz "Dziedzictwo kulturowe "najbliższej" Ojczyzny, która inaugurowała tradycyjne Średzkie Sejmiki Kultury.
Dużym zainteresowaniem cieszą się imprezy kulturalne: "Rodzinna Majówka", "Ognisko w Podgaju", którego sponsorem od 14 lat jest p. Janusz Paul, koncerty uczniów z poznańskich szkół muzycznych przygotowane przez prof. Danielę Kraus-Burzyńską, Kapeli Zamku Rydzyńskiego, zespołu Taklamakan i inne.
W pomieszczeniach zaprzyjaźnionych instytucji przygotowaliśmy wystawy (kol. Ryszard Kurnatowski) Danuty Muszyńskiej-Zamorskiej, Ryszarda Kurnatowskiego, Michała Pawlaka.

Jesteśmy współorganizatorami razem z samorządem powiatowym bardzo interesującej imprezy kierowanej do młodzieży pn. "Międzypowiatowy Przegląd Talentów Muzycznych". Wspólnie z poznańskim oddziałem Związku Literatów Polskich ogłosiliśmy konkurs "Eros "98".

Wiele uwagi poświęcamy działalności wydawniczej, szczególnie po wejściu tzw. ścieżki regionalnej do edukacji szkolnej. Środa Wlkp. nie doczekała się wielu opracowań poświęconych swojej historii, dlatego w naszych publikacjach staramy się przybliżyć wiedzę o mieście i regionie, przypomnieć wydarzenia i ludzi, którzy stąd pochodzili lub tu pracowali. "Człowiek ze swoja ziemią zrośnięty jest bardziej niż drzewo z ziemią"- pisała polska Noblistka. Dziś często korzenie rodziców i dzieci z innej wyrastają gleby, "małe ojczyzny" dla przodków i potomnych nie są te same. Na pytanie: kto ma prowadzić edukację regionalną odpowiadamy: także my, członkowie ŚTK. Wydajemy więc publikacje w ramach "Biblioteki Średzkiego Towarzystwa Kulturalnego" , od 1998 wydajemy "Średzki Kwartalnik Kulturalny" , a wcześniej wspólnie z samorządem powiatowym opracowania popularyzujące ziemię średzką.

Wydaliśmy m. in.:
"Marsz, marsz Dąbrowski..." (praca zbiorowa) w 1997
"Eros'98" w 1998
B. Urbańska i M. Krzysztofiak: "Powiat średzki na dawnej i współczesnej fotografii" w1999
J. Sobczak: "Zwiedzamy ziemię średzką" w 2000
B. Urbańska: "Ludzie i historia w nazwach ulic Środy Wielkopolskiej" w 2000
B. Urbańska: "Organiści średzkiej Kolegiaty w l. 1851-1953" w 2001
J.W.Jasiński: "Obłaskawianie czasu" w 2002
E. Grobelna "Fraszki" w 2004
B. Urbańska "Cmentarz średzki" w 2004
B. Urbańska "Radość śpiewania - w 125-lecie chóru pw. św. Cecylii" w 2005

Działalność wydawniczą ŚTK prowadziło od pierwszego roku istnienia, ale ze względu na trudności materiałowe i finansowe wydawano wówczas metodą powielaczową skrypty z sesji poświęconych wybitnym Wielkopolanom: E. Estkowskiemu, J. Pradzyńskiemu, E. Raczyńskiemu, T. Działyńskiemu, R.W. Berwińskiemu itd.

Podjęliśmy także ciekawe inicjatywy społeczne.
- Członkowie ŚTK w dniu Wszystkich Świętych kwestują na średzkim cmentarzu, z pozyskanych funduszy odnawiane są grobowce zasłużonych średzian. Z publicznych zbiórek odrestaurowane zostały grobowce: F.K.Zaremby- muzyka, zasłużonego organisty średzkiej Kolegiaty, uczestników walk narodowowyzwoleńczych: Laskowskich, Braunków i Trąmpczyńskich, wieloletniego proboszcza (1830-1890) M. Weychana, znanych społeczników i obrońców polskości w okresie zaborów: Czerniejewskich, Węclewskich, Kremerów
- Z okazji 40-lecia działalności ze składek ufundowaliśmy hejnał dla miasta.
- Dla ucznia gimnazjum , który wykazuje wyjątkowe zainteresowania jakąś dziedziną nauki fundujemy na zakończenie roku nagrodę.
- Z drobnej działalności na rzecz mieszkańców warto wspomnieć o rozdawaniu w ostatnią niedzielę przed Bożym Narodzeniem sianka pod wigilijny obrus.
- Jesteśmy głównymi organizatorami capstrzyku w dn. 20 października, w rocznicę rozstrzelania na Starym Rynku 29 Polaków.
- Uczestniczyliśmy w akcji "Czytamy dzieciom".
- Wnioskujemy do Rady Miasta o uczynienie patronami średzkim ulic zasłużonych mieszkańców ziemi średzkiej.
Działalności ŚTK zostały poświęcone trzy prace magisterskie i jedna licencjacka.
Naszym marzeniem jest utworzenie w Środzie Muzeum Regionalnego, dzięki któremu uratowane zostałyby cenne pamiątki związane z szeroko pojętą historią ziemi średzkiej.